Ciidamada Puntland oo ku sugan buuraha Cal Miskaad xilligii hawlgallada ka dhanka ahaa Daacish, Febraayo 2025. Sawir hore. Somalia Ministry of Defense / Wikimedia Commons
Qodobbada muhiimka ah
• Guulaha ciidamada Puntland waxay u baahan yihiin qorshe lagu waarinayo, laguna gaarsiinayo deegaannada la xoreeyey maamul iyo adeegyo dadweyne.
• Siyaasadda Maraykanku waxay masuuliyad dheeraad ah saaraysaa saaxiibbada gobolka, iyadoo Washington ay ka fogaanayso hawlihii ballaarnaa ee dhismaha dowladnimada.
• Warbixinnada ku saabsan dib isu abaabulka Daacish waxay muujinayaan muhiimadda ay leedahay in hawlgallada milatari lagu xiro sugidda amniga iyo dhismaha maamulka.
• Midnimada gudaha, talis ciidan oo isku xiran iyo hay’ado lagu kalsoon yahay ayaa saldhig u ah ilaalinta guulaha Puntland.
Guusha dagaalka iyo masuuliyadda ka dambaysa
Guulaha ay ciidamada Puntland ka gaareen dagaalka Daacish ee buuraha Cal Miskaad waxay soo bandhigeen hawl kale oo muhiim u ah mustaqbalka amniga Puntland: sidii deegaannada laga saaray argagixisada loogu sugi lahaa amni, maamul iyo adeegyo joogto ah.
Xoraynta deegaanku waxay ku timaaddaa naf-hurid iyo kharash badan, waxaana horumarkeeda lagu cabbiraa dhul la xoreeyey, saldhigyo la burburiyey iyo awoodda cadowga oo la wiiqay. Ilaalinta guushaas waxay u baahan tahay dadaal ka sii dheer hawlgalka milatari. Waa in bulshadu heshaa maamul ay ku kalsoon tahay iyo adeegyo wax ka beddela nolol maalmeedkooda.
Waayo-aragnimadii Ciraaq iyo Afgaanistaan waxay muujisay sida guulo milatari u wiiqmi karaan marka aan la adkayn amniga iyo maamulka deegaannada la qabsaday. Puntland, casharkaasi wuxuu ka dhigan yahay in qorshaha dagaalka iyo qorshaha dhismaha dowladnimadu ay noqdaan kuwo isku xiran.
Arrintani waxay ku soo beegmaysaa xilli Washington ay soo bandhigayso hannaan isku xiraya amniga, xasilloonida iyo maalgashiga. Su’aasha Puntland hortaallaa waa sida guulaha ciidamadeeda loogu beddeli karo xasillooni waarta iyo horumar ay bulshadu dareento.
Aragtida Washington ee amniga iyo maalgashiga
Janaraal Dagvin Anderson, taliyaha Taliska Maraykanka ee Afrika ee AFRICOM, ayaa sharraxay xiriirka ka dhexeeya amniga, xasilloonida iyo maalgashiga. Isagoo hadlayey kaddib Wadahadalkii Istiraatiijiga ahaa ee Afrika ee Washington ka dhacay 29-kii Oktoobar, ayuu sheegay in taliskiisu uu xoojinayo wada shaqaynta hay’adaha rayidka ah, si guulaha amniga loogu xiri karo xasillooni iyo maalgashi. Maalintii xigtay ayuu isla aragtidaas kaga hadlay Atlantic Council.
Muhiimadda hadalkaasi waxay ku jirtaa qirashada ah in hawlgalka milatari yahay bilowga geeddi-socod ka ballaaran dagaalka. Ciidamadu waxay abuuri karaan fursad amni, balse hay’adaha rayidka ah ayaa looga baahan yahay inay fursaddaas u beddelaan maamul iyo horumar.
Anderson si gaar ah uma magacaabin Puntland. Hase yeeshee, marka la eego hawlgallada ciidamadeeda iyo iskaashiga amni ee kala dhexeeya Maraykanka, Puntland waxay tusaale u noqon kartaa sida hannaankan loo hirgelin karo.
Warbixinta AFRICOM ee sannadka 2026 waxay taageerada duqaymaha iyo sahanka Maraykanka ku xiriirisay xaddididda dhaqdhaqaaqa hoggaanka Daacish ee ku dhuumaalaysanaya godadka buuraha Puntland. Ciidamada Puntland ayaa dhankooda qaaday culayska hawlgallada dhulka ee Cal Miskaad.
Bishii Agoosto, Garoowe iyo Washington waxay ku heshiiyeen ballaarinta xarunta Maraykanka ee Boosaaso, iyadoo iskaashiga lagu daray sugidda amniga badda.
Guulahaas waxaa saldhig u ahaa naf-huridda ciidamada Puntland. Si loo ilaaliyo, waxaa loo baahan yahay in hawlgallada lagu xoojiyo joogitaan dowladeed oo ka hortaga in argagixisadu dib ugu soo noqoto deegaannada laga saaray. Taasi waxay dhismaha maamulka iyo hay’adaha ka dhigaysaa qayb muhiim ah oo ka mid ah istiraatiijiyadda amniga.
Cidda hoggaaminaysa marxaladda xasillinta
Istiraatiijiyadda Maraykanka ee La-dagaallanka Argagixisada, oo la soo saaray bishii Maajo 2026, waxay tilmaamaysaa in siyaasadda Washington ee Afrika ay ka fogaanayso hababkii hore ee faragelinta iyo dhismaha dowladnimada. Waxay saaxiibbada gobolka ka filaysaa inay qaadaan masuuliyad dheeraad ah.
Bishii Abriil, sarkaal sare oo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Maraykanka u qaabilsan Afrika ayaa Senate-ka u sheegay in habka cusubi mudnaanta siinayo iskaashi yareeya ku-tiirsanaanta.
Ka fogaanshaha Maraykanka ee hawlaha ballaaran ee dhismaha dowladnimadu wuxuu Puntland ku waajibinayaa inay dejiso qorshaha marxaladda xasillinta, qeexdo cidda fulinaysa, una raadiso taageero waafaqsan mudnaanteeda. Haddii aan masuuliyaddaas si cad loo qaybin, waxaa kala go’i kara hawlgallada milatari iyo hawlaha lagu waarinayo natiijooyinkooda.
Afarta tiir ee lagu adkaynayo guulaha
Sugidda deegaannada la xoreeyey waxay u baahan tahay afar tiir oo is kaabaya.
Kan koowaad waa hannaan amni oo midaysan. Ciidamada ka hawlgala deegaannadaas waa inay yeeshaan talis isku xiran, waajibaad cad iyo nidaam lagula xisaabtamo. Awoodda lagu xoreeyey dhulka waa in loo beddelaa awood joogto ah oo lagu ilaaliyo dadka iyo deegaankooda.
Kan labaad waa maamul deegaan oo lagu kalsoon yahay. Maamullada degmooyinka, goleyaasha deegaanka iyo hababka caddaaladda iyo xalinta khilaafaadku waa inay gaaraan bulshada. Dib u dhac ku yimaadda joogitaanka maamulka wuxuu abuuri karaa fursad ay argagixisadu dib uga faa’iidaysato.
Warbixinnada laga soo xigtay muddadii ka dambaysay bishii Maajo 2026 waxay tilmaamayaan walaac ku saabsan dhaqdhaqaaqyo cusub iyo dib isu abaabul ay Daacish ka wadday buuraha Puntland. Isla muddadaas, khilaafka dastuurka iyo doorashooyinka ee kala dhexeeya dowladda federaalka ayaa qayb weyn ka qaatay dareenka siyaasadeed ee Puntland.
ACLED waxay sheegtay in isku dhacyadii dhexmaray ciidamo la safan dowladda federaalka iyo ciidamada Puntland ay cadaadiskii ka weeciyeen la-dagaallanka argagixisada.
Warbixinnada uu maqaalkani tixraacayo waxay tilmaamayaan hakad ku yimid duqaymihii Maraykanka ee sida furan loogu soo bandhigi jiray inay beegsadeen Daacish-ta Soomaaliya. Bishii Nofeembar waxaa mar kale la soo sheegay duqaymo lagu qaaday goobo looga shakisan yahay inay kooxdu ku leedahay degmada Qandala, xilli ciidamada Puntland ay wadeen hawlgallo cusub oo buuraha ah.
Isku beegnaanta dhacdooyinkani ma caddaynayso in khilaafka siyaasadeed sababay hakadka duqaymaha. AFRICOM-na ma aysan sharraxin sababta hakadka lagu sheegay warbixinnadaas. Hase yeeshee, waxay soo jeedinayaan cashar muhiim ah: kala go’ ku yimaadda cadaadiska milatari, sugidda amniga iyo dhismaha maamulka wuxuu argagixisada siin karaa fursad ay dib isugu abaabusho.
Khayraadka kalluumaysiga, macdanta iyo shidaalka Puntland, iyo goobta istiraatiijiga ah ee xeebteedu ku taallo, waxay abuuri karaan fursado dhaqaale. Gacanka Cadmeed wuxuu qayb ka yahay marinka ganacsi ee isku xira Badweynta Hindiya iyo Badda Cas oo ay Puntland dhaqaale ahaan ka faa’iidaysan karto.
Fursadahaasi waxay miro dhalayaan marka ay jiraan amni, xeerar cad iyo hay’ado lagu kalsoon yahay. Maalgashaduhu wuxuu u baahan yahay inuu hubiyo badbaadada hawlihiisa, ilaalinta heshiisyada iyo awoodda hay’adaha uu la macaamilayo.
Dhismaha maamulka iyo adeegyada deegaannada la xoreeyey wuxuu sidaas isku mar u xoojinayaa amniga iyo fursadaha horumarineed. Waa halka ay ku kulmaan danaha bulshada, dowladnimada iyo maalgashigu.
Marxaladda xigta ee Puntland
Ciidamada Puntland waxay abuureen fursad lagu ballaarin karo amniga iyo joogitaanka dowladda. Waarinta fursaddaas waxay ku xiran tahay qorshe cad oo isku xira ciidamada, maamullada deegaanka, wasaaradaha iyo bulshada.
Guusha dagaalku waxay Puntland u furtay waddo. In waddadaasi horseeddo xasillooni iyo horumar waara waxaa go’aaminaya waxa laga dhiso deegaannada la xoreeyey iyo kalsoonida ay dadka ku nool ku qabaan dowladdooda.
Ku dhowaad 100 askari oo ka tirsan ciidamada Puntland ayaa la filayaa inay Boosaaso ku qaataan tababar Maraykan ah oo ku saabsan la dagaallanka Daacish iyo Al-Shabaab.