Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni oo la kulmaya saraakiil ciidan oo Maraykan ah. Sawir uu soo gudbiyey Puntland Signal USA Desk
Falanqayn uu 17-kii Sebtembar ku daabacay World Politics Review, saxafiga iyo cilmi-baare Jonathan Fenton-Harvey ayaa ku doodaya in Maraykanku u sii jihaysanayo xiriir toos ah oo qoto dheer oo uu la yeesho maamullada gacanta ku haya dhulka istaraatiijiga ah ee Soomaaliya, gaar ahaan Puntland. Qoraalku wuxuu xiisaha sii kordhaya ee Washington u hayso Boosaaso ku xiriirinayaa isbeddel ay la-dagaallanka argagixisada, helitaanka marinno badeed iyo ilaalinta isu-socodka maraakiibtu muhiimad dheeraad ah ku yeelanayaan istaraatiijiyadda Maraykanka ee gobolka.
Akhri falanqaynta World Politics Review: https://www.worldpoliticsreview.com/us-somalia-puntland-red-sea-houthis/
Falanqayntu waxay xusaysaa hawlgallada Maraykanku ku beegsanayo Daacishta ku sugan buuraha Cal Miskaad iyo kulankii bishii Agoosto magaalada Boosaaso ku dhex maray Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni iyo wafdi ciidan oo Maraykan ah oo uu hoggaaminayey Sarreeye Gaas Claude Tudor, taliyaha Hawlgallada Gaarka ah ee Maraykanka ee Afrika. Puntland ayaa kulanka kaddib ku dhawaaqday heshiis lagu ballaarinayo joogitaanka ciidamada Maraykanka ee garoonka diyaaradaha Boosaaso, si loo taageero la-dagaallanka argagixisada iyo amniga badda. World Politics Review waxay xustay in Pentagon-ku aanu faahfaahin qorshaha xaruntaas.
Muhiimadda Boosaaso ee amniga gobolka
Muhiimadda Boosaaso se way ka ballaaran tahay dagaalka lagula jiro Daacish. Boosaaso waxay ku taallaa Gacanka Cadmeed, iyadoo Yemen ay ka xigto dhinaca kale ee badda. Goobtaasi waxay siinaysaa muhiimad gaar ah oo la xiriirta marin ganacsi oo miisaankiisu sii kordhayo, xilli colaadaha ka socda Badda Cas iyo deegaannada ku xeerani ay sii fidayaan. Hawlgallada Xuutiyiinta ee agagaarka Baabul-Mandab, carqaladaha ka dhashay dagaalka Iiraan, dib u soo laba-kaclaynta burcad-badeedda xeebaha Puntland iyo walaaca laga qabo xiriirrada kooxaha hubaysan ee Yemen iyo Soomaaliya ayaa indhaha caalamka ku soo jeedinaya xeebta Afrika ee Gacanka Cadmeed.
World Politics Review waxay xiriirka Washington iyo Puntland ku eegaysaa duruufahaas istaraatiijiga ah. Qoraalku wuxuu ku doodaya in Puntland ay Maraykanka u leedahay faa’iidooyin badan: maamul dhulkiisa gacanta ku haya, ciidamo amni, deked iyo garoon diyaaradeed oo shaqaynaya, iyo marin toos ah oo loo maro biyaha isku xira Gacanka Cadmeed iyo galbeedka Badweynta Hindiya.
Qiimayntani waxay ka tarjumaysaa isbeddel ku socda sida Puntland looga hadlo goobaha falanqaynta istaraatiijiga ah ee caalamka. Boosaaso waxaa hadda lagu eegayaa door ka ballaaran inay noqoto xarun laga taageero hawlgallada ka dhanka ah Daacish. Doodaha siyaasadda iyo amniga ayaa ku xiriirinaya magaalada, arrimaha la socodka dhaqdhaqaaqa badda, la-dagaallanka burcad-badeedda, Baabul-Mandab iyo hannaanka guud ee amniga Badda Cas.
Fursadda iyo masuuliyadda Puntland
Puntland, arrintani waxay u abuuraysaa fursad istaraatiiji ah iyo masuuliyad hay’adeed. Xiriir qoto dheer oo lala yeesho Washington wuxuu xoojin karaa awoodaha sahanka, sirdoonka, la-dagaallanka argagixisada iyo sugidda amniga badda, xilli Puntland ay isku mar wajahdo khatarta Daacish ee gudaha iyo burcad-badeedda dib uga soo xoogaysanaysa xeebaha. Wada-shaqayn toos ah oo hay’adaha dhex marta waxay sidoo kale fududayn kartaa isku-duwidda ciidamada Puntland iyo saaxiibbada caalamiga ah ee diyaaradahooda iyo xarumahooda talisku ku yaallaan meelo kale oo gobolka ah.
Hase yeeshee, World Politics Review waxay horumarkan ka eegaysaa dhinac kale. Walaaca ugu weyn ee qoraalku soo bandhigayo ayaa ah in xiriirrada tooska ah ee Washington la yeelanayso Puntland iyo maamullada kale ee Soomaaliyeed ay wiiqi karaan hannaanka guud ee amniga federaalka, isla markaana sii qoto-dheerayn karaan kala-qaybsanaanta siyaasadeed. Falanqayntu waxay isbeddelka ku sifaynaysaa Maraykan oo si toos ah ula macaamilaya maamullada Soomaaliyeed, iyadoo taageeradiisii hannaanka amni ee guud ee dalku ay sii yaraanayso.
Fasiraaddaasi waxay mudan tahay in si dhow loo eego.
Hay’adaha amniga Puntland kuma dhalan istaraatiijiyad cusub oo Maraykan ah. Waxay jireen ka hor isbeddelka hadda ka socda Washington. Puntland waxay muddo dheer dhisanaysay hay’adaheeda booliska, sirdoonka, amniga badda iyo ciidamada kale, waxayna qaaday qayb weyn oo ka mid ah dagaalka dhulka ee lagula jiro Daacish ee buuraha Cal-miskaat. Sidaas darteed, xiriirka hadda sii xoogaysanaya waxaa loo fahmi karaa Washington oo sii ballaarinaysa wada-shaqaynta ay la leedahay hay’ado hore u lahaa awood maamul iyo karti hawlgal.
Kala duwanaanshahaas ayaa muhiim ah.
Washington waxay arrinta ka eegaysaa dhinaca awoodda waxqabad: saaxiibkee ayaa sugi kara amniga dhulka, fududayn kara gelitaanka goobaha muhiimka ah, soo saari kara xog sirdoon, isla markaana joogtayn kara hawlgallada ka socda dhul istaraatiiji ah?
Puntlandse waxay wajahaysaa su’aal kale: iskaashiga dibaddu ma ballaarin karaa awooddeeda amni, iyadoo aan ku-tiirsanaan cusub abuurmin ama aanu wiiqmin awooddeeda go’aan-ka-gaarista arrimaha ka dhacaya dhulkeeda?
Isbeddelka amniga Gacanka Cadmeed
Su’aalahani waxay sii miisaan yeelanayaan marka joogitaanka iyo dhaqdhaqaaqa militari ee Gacanka Cadmeed ay kordhaan. Falanqaynta World Politics Review waxay soo baxday maalmo kaddib markii Xuutiyiintu qabsadeen magaalada Mokha ee xeebta Badda Cas ee Yemen, taas oo kordhisay awoodda ay cadaadis kaga abuuri karaan agagaarka Baabul-Mandab. Daabacaaddu waxay sidoo kale horusocodka Xuutiyiinta ku tilmaantay khatar ku wajahan marin ganacsi oo muhiimaddiisu sii korodhay, xilli carqaladaha ka jira Marinka Hormuz ay saameeyeen isu-socodka tamarta iyo badeecadaha, korna u qaadeen baahida loo qabo marinno kale.
Marka laga eego xaaladdaas guud, Boosaaso waxay ku taallaa goob miisaankeeda istaraatiiji ahi sii kordhayo. Dhinaca waqooyi waxaa ka xiga Yemen, halka Baabul-Mandab uu ka jiro waqooyi-galbeed. Dhinaca barina waxaa fidsan galbeedka Badweynta Hindiya. Xeebaha Puntland, shabakadaha burcad-badeeddu waxay mar kale muujinayaan awood ay ku qafaashaan maraakiibta caalamiga ah. Gudahana, ciidamada Puntland waxay sii wadaan hawlgallada ka dhanka ah Daacish.
Isku xirnaanta arrimaha amniga
Arrimahan amni way isku xiran yihiin, saamayntooduna way isku qawfalantahay. Sidaas darteed, ujeeddada istaraatiijiga ah ee Puntland waa inay ka ballaarnaataa helitaanka saldhig shisheeye oo kale ama kaalmo ciidan oo cusub. Arrinta saamaynta waarta yeelanaysa waa in iskaashiga Maraykanka iyo saaxiibbada kale loo beddelo awood hay’adeed oo Puntland leedahay. Taas waxaa ka mid ah la socodka dhaqdhaqaaqa badda, hababka sirdoonka, ciidamo xirfad leh, xarumo iyo nidaamyo talis, iyo awood lagu ilaaliyo xeebaha iyada oo aan si joogto ah loogu tiirsanaan faragelin dibadeed.
World Politics Review waxay isbeddelka Washington u aragtaa khatar suuragal ah oo ku wajahan xasilloonida siyaasadeed ee Soomaaliya. Marka laga eego dhanka Puntland, isla horumarkaas waxaa sidoo kale loo fahmi karaa aqoonsiga xaqiiqo muddo dheer jirtay: iskaashiga amni wuxuu waxtar badan yeeshaa marka awoodaha caalamiga ah lagu xiro hay’ado leh awood maamul, aqoon deegaan iyo karti hawlgal oo ka jirta halka khatartu taal.
Sidaas awgeed, xiriirka Maraykanka iyo Puntland laguma qiimayn doono oo keliya tirada diyaaradaha Maraykanka ee mustaqbalka ka hawlgeli kara Boosaaso ama duqaymaha laga fuliyo Cal Miskaad.
Qiimihiisa istaraatiijiga ahi wuxuu ku xirnaan doonaa inta uu Puntland u kordhiyo awoodda ay ku sugto amniga dhulkeeda iyo baddeeda, inta uu xoojiyo xiriirka hay’adaheeda iyo kuwa saaxiibbadeeda, iyo sida uu ugu suurtageliyo inay go’aannada amniga ku gaarto hay’ado iyada u gaar ah oo waara.
Xilli uu isbeddelayo amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, Boosaaso waxay ka soo baxaysaa kaalintii durugsanayd ee ay kaga jirtay istaraatiijiyadda Maraykanka ee gobolka, iyadoo u sii gudbaysa meel ka miisaan iyo saamayn badan.
