Warqadda Puntland u Dirtay Qaramada Midoobay oo Muujisay Cadaadiska Sii Kordhaya ee Shacabka Taageersan Madax-bannaani Buuxda oo kadhan ah Muqdishu.
Warqad ka soo baxday Xafiiska Madaxweynaha Puntland oo loo diray Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay António Guterres iyo Madaxweynaha Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa markii ugu horreysay si cad fagaaraha diblomaasiyadda caalamiga ah u geysay cadaadiska gudaha Puntland ee ku aaddan in dib loo qiimeeyo xiriirka siyaasadeed ee kala dhexeeya Muqdisho, iyadoo warqaddu si gaar ah u xustay shacabka taageersan madax-bannaani buuxda.
Warqadda oo ku taariikhaysan 13-kii Sebtembar 2026, kana kooban afar bog, waxay soo bandhigaysaa aragtida Puntland ee xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Soomaaliya ka hor kulan la filayo in Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay uu arrimaha Soomaaliya ka yeesho bisha Oktoobar.
Hase yeeshee, hal qodob ayaa si gaar ah uga dhex muuqda warqadda.
Kadib markii ay sharraxday doorkii muddada dheer ay Puntland ku lahayd dhismaha nidaamka federaalka Soomaaliya, warqaddu waxay sheegtay in Puntland muddo dheer raadinaysay Soomaaliya xasilloon, nabdoon, dimuqraadi ah oo federaal ah, xitaa kahor intii aan la dhisin nidaamka federaalka. Waxay intaas ku dartay in himiladaas aan weli la xaqiijin, isla markaana Puntland ay hadda cadaadis kala kulmayso “shacab aad u tiro badan” oo taageersan madax-bannaani buuxda oo looga go’ayo xarunta dhexe ee Muqdishu.
Warqaddu waxay cadaadiskaas la xiriirisay daalka daba-dheeraaday ee laga qaaday geeddi-socodka dowlad-dhiska Soomaaliya, fashilka mashruucaas iyo waxa ay Puntland ku tilmaantay iskaashi aan isu dheellitirnayn oo kala dhexeeya dowladda federaalka ee Muqdisho.
Muhiimadda qodobkani ma aha in Puntland ay si rasmi ah u qaadatay go’aan cusub oo dastuuriga ah, taas warqaddu ma samayn. Waxa cusub ayaa ah in Madaxtooyada Puntland ay hadda cadaadiska shacabka ee ku aaddan madax-bannaani buuxda si rasmi ah u hor dhigtay Qaramada Midoobay iyo xubnaha Golaha Ammaanka, iyadoo ka dhigaysa arrin ay tahay in lagu xisaabtamo marka laga hadlayo mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Ololihii Shacabka ilaa Miiska Diblomaasiyadda
Hadalka ku jira warqaddu wuxuu muhiimad gaar ah yeelanayaa marka lagu eego doodda siyaasadeed ee muddooyinkii dambe ka dhex socotay Puntland.
Dhaqdhaqaaqa Puntland First Movement wuxuu ka mid yahay ururrada bulshada ee shacabka ku abaabulayay dood ku saabsan mustaqbalka siyaasadeed ee Puntland, awooddeeda ismaamul iyo xiriirka kala dhexeeya Muqdisho.
Dhaqdhaqaaqu wuxuu ku dooday in Puntland ay ilaaliso awooddeeda go’aan-qaadasho, isla markaana ay xaq u leedahay inay dib u qiimeyso hannaanka siyaasadeed ee hadda jira haddii nidaamka federaalku uusan ilaalin danaha Puntland ama uusan ku dhisnayn iskaashi iyo heshiis labada dhinac ah.
Marka laga eego halkaas, warqadda Madaxtooyada waxay Puntland First u tahay isbeddel siyaasadeed oo muhiim ah: dood uu dhaqdhaqaaqu bulshada dhexdeeda ka waday ayaa hadda, iyadoo loo adeegsaday luuqad diblomaasiyadeed, ka dhex muuqata qoraal rasmi ah oo Dowladda Puntland u dirtay heerarka ugu sarreeya ee Qaramada Midoobay.
Arrin markii hore inta badan ahayd dood bulsho iyo mid siyaasadeed ayaa hadda Madaxtooyada Puntland lafteedu u aqoonsatay cadaadis siyaasadeed oo dowladda horyaalla.
Dowladdu hadda kama hadlayso oo keliya khilaafka awoodaha federaalka, wax-ka-beddelka dastuurka, iskaashiga amniga ama qaybsiga kheyraadka. Waxay sidoo kale saaxiibada caalamiga ah u sheegaysaa in fashilka daba-dheeraaday ee hannaanka jira uu gudaha Puntland ka abuuray cadaadis shacab oo doonaya jiho siyaasadeed oo gebi ahaanba ka duwan tan hadda jirta.
Puntland oo Ka Digaysa in Hannaanka Jira uu Sii Wiiqmayo
Marka warqadda inteeda kale lala akhriyo, qodobka madax-bannaanidu wuxuu yeelanayaa miisaan siyaasadeed oo ka sii weyn.
Puntland waxay Qaramada Midoobay u sheegtay inay muddo tobannaan sano ah qayb muhiim ah ka ahayd dowlad-dhiska Soomaaliya, isla markaana ay door weyn ku lahayd aasaaska nidaamka federaalka. Hase yeeshee, waxay ku doodaysaa in rajadii laga qabay nidaamkaas aan la xaqiijin.
Warqaddu waxay sheegaysaa in xiriirka Muqdisho iyo Garoowe uu si weyn u xumaaday tan iyo 2023, waxayna Dowladda Federaalka ku eedaynaysaa inay faragelin ku samaysay arrimaha siyaasadda iyo amniga gudaha Puntland. Eedeymahaasi waa mowqifka Dowladda Puntland sida loogu soo bandhigay warqadda.
Sidaas darteed, Puntland waxay Xoghayaha Guud iyo Golaha Ammaanka ka codsatay inay taageeraan wadahadal Soomaaliyeed oo degdeg ah, loo dhan yahay, kaas oo lagu gaari karo hannaan siyaasadeed oo kala-guur ah.
Warqaddu waxay sidoo kale bixisay digniin ka sii fog. Waxay sheegtay in haddii xaaladda hadda jirta ay sii socoto ay jirto khatar ah in la raadiyo hannaan dowladeed oo barbar socda kan Muqdisho, isla markaana Puntland ay ugu dambayn ka fiirsan karto inay si joogto ah xiriirka ugu jarto Muqdisho.
Marka hadalkaas lagu daro qodobka sheegaya in “shacab aad u tiro badan” ay taageersan yihiin madax-bannaani buuxda, farriinta warqaddu waxay dhaafaysaa khilaaf siyaasadeed oo kale oo u dhexeeya Garoowe iyo Muqdisho.
Puntland waxay saaxiibada caalamiga ah uga digaysaa in haddii xal loo waayo khilaafka siyaasadeed, su’aashu aysan mar dambe ku koobnaan doonin sida loo hagaajinayo xiriirka labada dhinac, balse ay gaari karto in dib loo eego xiriirka laftiisa.
Puntland waxay Qaramada Midoobay iyo dalalka xubnaha ka ah ka codsatay in dib loo soo celiyo hannaanka ay warqaddu ugu yeertay “dual track”, kaas oo Puntland u saamaxaya inay taageero toos ah ka hesho saaxiibada caalamiga ah dhinacyada amniga, gargaarka bani’aadannimo iyo horumarinta dhaqaalaha.
Waxay si gaar ah farta ugu fiiqday dagaalka ay Puntland kula jirto ISIS ee buuraha Cal Miskaad, iyadoo ku doodaysa in Puntland ay culayska ugu weyn ee dagaalkaas qaaday iyada oo aan Dowladda Federaalka ka helin taageero ku filan oo ciidan, dhaqaale ama qalab ah.
Warqaddu waxay sidoo kale ka hadlaysaa burcad-badeedda, amniga badda, xakamaynta hubka iyo mustaqbalka joogitaanka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya. Puntland waxay codsatay in dib loo xoojiyo iskaashiga caalamiga ah ee la dagaallanka burcad-badeedda, dib loo hawlgeliyo guddiga khubarada, dib loo eego arrinta cunaqabataynta hubka, lana kordhiyo muddada hawlgalka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Marka la isku geeyo codsiyadaas, waxaa ka muuqata ujeeddo ballaaran: Puntland waxay doonaysaa in saaxiibada caalamiga ahi si toos ah ula macaamilaan hay’adaheeda, halkii xiriirka amni, bani’aadannimo iyo horumarineed ee Puntland mar walba laga soo marin lahaa Muqdisho.
Doodda Siyaasadeed ee Puntland oo Isbeddelaysa
Mowqifka Puntland taariikh ahaan wuu ka duwanaa jidka madax-bannaanida ee Somaliland. Tan iyo markii la aasaasay 1998, Puntland waxay dhisatay hay’ado u gaar ah, iyadoo isla waqtigaas qayb weyn ka qaadatay dadaalladii lagu dhisayay Soomaaliya federaal ah.
Warqadda 13-ka Sebtembar si rasmi ah ugama noqonayso mowqifkaas.
Waxayse soo kordhinaysaa arrin muhiim ah: ka qaybgalka Puntland ee hannaanka siyaasadeed ee Soomaaliya looma soo bandhigayo wax aan dhammaad lahayn oo xaalad kasta lagu sii soconayo.
Halkaas ayay muhiimaddu ka muuqataa.
In Madaxtooyada Puntland ay qoraal rasmi ah ku sheegto inay cadaadis kala kulmayso shacab tiro badan oo doonaya madax-bannaani buuxda waxay doodda gelinaysaa heer cusub. Waxaa intaas dheer halka warqadda loo diray: Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay iyo Madaxweynaha Golaha Ammaanka, iyadoo nuqullo loo gudbiyay xubnaha Golaha Ammaanka iyo hay’ado kale oo caalami ah.
Dood gudaha Puntland ka socotay ayaa sidaas ku gaartay miiska diblomaasiyadda caalamiga ah.
